Tại hội thảo “Tiềm năng xuất khẩu các sản phẩm chính ngạch sang thị trường châu Âu” vào ngày 18 tháng 11, theo ông Đinh Sỹ Minh Lăng, Vụ Thị trường Châu Âu – Châu Mỹ - Bộ Công Thương, EU hiện đang là đối tác thương mại hàng đầu của Việt Nam sau 4 năm kể từ khi Hiệp định thương mại tự do Việt Nam – Liên minh châu Âu (EVFTA) chính thức có hiệu lực (từ tháng 8 năm 2020).

Kim ngạch xuất khẩu 4 năm ước tính đạt hơn 200 tỷ USD và tăng trưởng từ 12% đến 15%. Riêng tháng 7 năm nay, Việt Nam đã xuất siêu sang EU ước tính đạt hơn 20,2 tỷ USD. Con số này đã tăng 19,4% so với cùng kỳ năm trước. Kim ngạch xuất khẩu cũng tăng khoảng 16,8%; nhập khẩu tăng khoảng 10 %. EU hiện đang nằm trong top 6 thị trường xuất, nhập khẩu lớn nhất của Việt Nam.

Theo khảo sát của Hiệp hội Doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam (EuroCham), EVFTA đã thúc đẩy đáng kể xuất khẩu Việt Nam sang châu Âu, tăng vọt từ 35 tỷ euro vào năm 2019 lên tới hơn 48 tỷ euro vào năm trước. Đa số kim ngạch nhập khẩu từ Việt Nam của các nước EU27 đều đi lên từ năm 2021.

Sự tăng trưởng được thể hiện rõ trong nhiều lĩnh vực, bao gồm điện tử, dệt may, giày dép, nông nghiệp hay hải sản theo lộ trình cắt giảm thuế quan khi FTA này có hiệu lực.

Tuy nhiên, ông Nguyễn Thành Hưng - Chuyên gia tư vấn cao cấp của Chính Phủ, Tổ trưởng Tổ giúp việc Ban chỉ đạo quốc gia về Hội nhập quốc tế - Văn Phòng Chính phủ, lại bày tỏ quan ngại rằng những điều chỉnh, quy định mới đây mà EU ban hành đã, đang và sẽ tác động tiêu cực tới xuất khẩu của Việt Nam.

Có thể thấy, ngày 13 tháng 5 năm 2024, EU đã ban hành quy định quy trình mới về nhập khẩu hàng hóa từ nước ngoài. Theo đó, từ ngày 3 tháng 6 năm 2024, tất cả các doanh nghiệp có liên quan tới hàng hóa xuất khẩu Việt Nam vào EU đều phải khai báo dữ liệu trước khi hàng đến vào Hệ thống kiểm soát hàng hóa nhập khẩu (ICS2).

Đặc biệt, tuân thủ hệ thống ICS2 là điều bắt buộc đối với tất cả các lô hàng quá cảnh qua bất kỳ quốc gia EU nào, ngay cả khi điểm đến cuối cùng không phải là một phần của EU. Các hãng vận tải đường biển, đường thủy nội địa, đường bộ hay đường sắt cũng cần cung cấp dữ liệu về hàng hóa được gửi đến hoặc qua EU trước khi gửi hàng đến.

"Nếu các bên giao dịch chưa chuẩn bị sẵn sàng và không cung cấp dữ liệu theo yêu cầu của ICS2, các hàng hóa của họ sẽ bị dừng tại biên giới EU và không được cơ quan hải quan thông quan", ông Hưng cảnh báo.

Nếu không nắm được các quy định này, doanh nghiệp Việt Nam có khả năng phải hứng chịu hậu quả nghiêm trọng như các containers và lô hàng sẽ bị dừng tại biên giới EU; hàng hóa sẽ không được thông quan bởi hải quan EU; hay các tờ khai không đầy đủ, bị từ chối hoặc sẽ bị cấm vận bởi không tuân thủ quy định của EU.

Các mặt hàng bị ảnh hưởng bởi quy định này bao gồm gia súc, ca cao, cà phê, dầu cọ, cao su, đậu nành, gỗ cùng với một số sản phẩm có nguồn gốc liên quan. Doanh nghiệp đưa các mặt hàng này vào thị trường EU và Bắc Âu phải chứng minh các sản phẩm không có nguồn gốc từ đất rừng bị phá gần đây hay góp phần làm suy thoái rừng.

Bên cạnh đó, một trong những vấn đề mới và được quan tâm nhất hiện nay đối với hàng hóa xuất khẩu vào EU là cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) mà EU thí điểm áp dụng giai đoạn chuyển tiếp từ ngày 1 tháng 10 năm 2024, thực hiện đầy đủ từ năm 2026. EU hiện đang triển khai kế hoạch nhằm đạt được mục tiêu trở thành lục địa trung hòa khí carbon vào năm 2050.

Nguyên nhân áp dụng CBAM là bởi EU lo ngại các doanh nghiệp EU có thể chuyển những hoạt động sản xuất phát thải nhiều carbon ra nước ngoài để tranh thủ các tiêu chuẩn còn lỏng lẻo, hay còn gọi là “rò rỉ carbon”, qua việc chuyển lượng khí thải ra ngoài châu Âu, làm suy yếu nghiêm trọng tham vọng trung hòa khí hậu của EU và toàn cầu.

Để ngăn chặn nguy cơ này, EU đã quyết định sẽ cân bằng giá carbon giữa sản phẩm nội địa và nhập khẩu bằng CBAM. Theo EU, một cơ chế xanh đối với hàng hóa nhập khẩu từ bên ngoài EU thông qua hệ thống định giá hợp lý lượng carbon thải ra trong quá trình sản xuất sẽ khuyến khích ngành công nghiệp sạch hơn tại các nước ngoài EU.

Theo đó, trong giai đoạn đầu, CBAM sẽ tập trung vào các nhóm hàng hóa có nguy cơ rò rỉ carbon cao nhất là ximăng, sắt, thép, nhôm, phân bón, hydrogen và điện. Đây được ghi nhận là những lĩnh vực chiếm tới 94% lượng khí thải công nghiệp của EU.

Vào năm 2025 - cuối giai đoạn chuyển đổi của Cơ chế, Ủy ban châu Âu sẽ đánh giá về hoạt động của CBAM, có thể mở rộng phạm vi sang nhiều sản phẩm và dịch vụ hơn, bao gồm cả chuỗi giá trị và cũng có thể bao gồm “phát thải gián tiếp” như khí thải carbon từ việc sử dụng điện để sản xuất hàng hóa.

Sau khi thực hiện đầy đủ vào năm 2026, các nhà nhập khẩu hàng hóa thuộc phạm vi điều chỉnh của CBAM tại EU sẽ phải mua giấy chứng nhận CBAM. Giá của các chứng chỉ sẽ được tính tùy thuộc theo giá đấu giá trung bình hàng tuần của các khoản trợ cấp ETS của EU được biểu thị bằng euro/tấn CO2 thải ra.

Vì vậy, để xuất khẩu vào EU nói chung và các nước Bắc Âu nói riêng, ông Hưng đã khuyến nghị doanh nghiệp cần nắm bắt các quy định, xu hướng thị trường để điều chỉnh sản xuất và có hướng tiếp cận thị trường mới. Doanh nghiệp Việt Nam cần chuyển đổi mô hình sản xuất phù hợp để bắt kịp xu thế mới này của EU.

>>>Tham khảo thêm:

Giá cà phê trực tuyến cập nhật realtime.

Giá cà phê hôm nay các tỉnh thành trong nước.

Sàn giao dịch cà phê là gì?

Mã giao dịch cà phê là gì?

Tìm hiểu cách mở tài khoản giao dịch cà phê trực tuyến?

Hướng dẫn cách giao dịch phái sinh cà phê.

Hàng hóa phái sinh là gì? Thị trường hàng hóa hoạt động như thế nào?