Năm 2024, xuất khẩu gạo Việt Nam đứng thứ 3 trên thế giới về sản lượng và giá trị. Năm nay, nhiều thách thức đã được đặt ra, xuất khẩu gạo cũng phải thay đổi “chất” để chiếm lĩnh thị trường.

Theo Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT), năm 2024, xuất khẩu gạo Việt Nam đạt hơn 9 triệu tấn với tổng kim ngạch đạt 5,7 tỷ USD, tăng 11% về khối lượng và tăng 24% về giá trị so với năm 2023. Việt Nam đã xếp thứ ba trên thế giới chỉ sau Ấn Độ và Thái Lan về xuất khẩu gạo.

Giá gạo xuất khẩu bình quân đạt mức hơn 600 USD/tấn, mức giá cao nhất từ trước đến nay, đây cũng chính là lý do khiến kim ngạch xuất khẩu gạo Việt Nam tăng trưởng đến hai con số.

Philippines hiện được xem là thị trường tiêu thụ gạo lớn nhất của Việt Nam với 3,6 triệu tấn, chiếm 40% tổng lượng gạo xuất khẩu của Việt Nam và chiếm hơn 79% trong tổng số 3,68 triệu tấn gạo nhập khẩu Philippines.

Philippines cũng được xem là thị trường nhập khẩu lớn gạo Việt Nam, đặc biệt là gạo thơm, dù nguồn cung từ Ấn Độ cũng ghi nhận sự gia tăng. Hai thị trường lớn tiếp theo là Indonesia và Malaysia.

Các chuyên gia kinh tế cho biết, do nguồn cung dồi dào hơn, giá cạnh tranh hơn và nhu cầu ổn định đã mang lại tín hiệu khởi sắc cho ngành lúa gạo năm 2024. Xuất khẩu gạo đã ghi nhận mức tăng trưởng “đột biến” khi một số quốc gia do thiếu hụt nguồn cung vào năm 2024 phải ngừng xuất khẩu để đảm bảo an ninh lương thực. Nguyên nhân chủ yếu được xác định là do ảnh hưởng tác động bởi hiện tượng khí hậu El Nino gây ra thiên tai như hạn hán, nắng nóng hay mưa bão.

Theo đánh giá của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO), Việt Nam là một trong những quốc gia có đóng góp rất lớn cho an ninh lương thực toàn cầu. Kết quả này đã khẳng định được vị thế xuất khẩu gạo Việt Nam trên thế giới, tiền đề để xuất khẩu gạo năm 2025 vượt mức chỉ tiêu.

Đồng Tháp được đánh giá là một trong những địa phương góp phần lớn vào sự tăng trưởng của kim ngạch xuất khẩu gạo Việt Nam. Năm 2024, xuất khẩu gạo của địa phương này ước tính đạt 1,366 triệu tấn với kim ngạch 865 triệu USD.

“Năm nay, khối lượng gạo xuất khẩu của tỉnh Đồng Tháp tăng 157,59% so với năm 2023, đạt 227,67% kế hoạch năm 2024. Đây là năm Đồng Tháp tăng trưởng khá ấn tượng trong việc xuất khẩu gạo ra thị trường quốc tế.

Chiếm tới 15,2% trong tổng lượng gạo xuất khẩu của cả nước và chiếm 15,3% trong tổng giá trị xuất khẩu gạo của cả nước, tỉnh Đồng Tháp đã vươn lên dẫn đầu về xuất khẩu gạo nước ta”, ông Nguyễn Văn Vũ Minh - Giám đốc Sở NN&PTNT Đồng Tháp chia sẻ.

Theo ông Nguyễn Ngọc Nam - Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA), xuất khẩu gạo năm 2025 sẽ đối diện với nhiều khó khăn bởi sự trở lại “đường đua” của ngành lúa gạo Ấn Độ. Ấn Độ có thể sẽ xuất khẩu 22 triệu tấn, tăng 5 triệu tấn so với năm 2024. Về thị trường nhập khẩu, Indonesia, quốc gia nhập khẩu gạo lớn trên thế giới, dự báo sẽ giảm nhập khẩu.

Đầu tháng 12, giá gạo có xu hướng giảm xuống. Giá gạo xuất khẩu 5% tấm của Việt Nam chỉ còn ở mức 485 USD/tấn, giảm 17 USD so với đầu tháng 12. Hiện tại, giá gạo xuất khẩu Việt Nam đã xuống thấp hơn gạo Thái Lan (501 USD/tấn) và ở mức thấp nhất trong 19 tháng vừa qua. Tương tự, giá gạo 25% tấm và 100% tấm cũng đã giảm sâu, lần lượt đạt 459 USD/tấn và 388 USD/tấn.

Các thị trường xuất khẩu gạo của Việt Nam như Indonesia hay Trung Quốc được dự báo sẽ giảm nhu cầu nhập khẩu. Năm trước, Trung Quốc đã giảm hơn 70% gạo nhập khẩu từ Việt Nam so với năm 2023.

Thứ trưởng Bộ NN&PTNT Trần Thanh Nam cho biết, để thương hiệu gạo Việt cạnh tranh và có chỗ đứng trên thị trường cần phải có sự định hướng phát triển sản phẩm lâu dài, cập nhật lại xu thế mới phù hợp, nhất là các chương trình giảm phát thải, ứng phó với biến đổi khí hậu.

Theo Bà Nguyễn Thị Thu Hương - Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt (Bộ NN&PTNT), thời gian tới, bộ sẽ tiến hành nghiên cứu về diện tích trồng lúa chất lượng, năng suất cao để xây dựng thương hiệu cho ngành hàng lúa gạo Việt Nam.

Bộ NN&PTNT cho biết đã bổ sung 95% giống lúa và 89% sản lượng gạo Việt Nam đạt chất lượng cao, tạo sức cạnh tranh lớn trên thị trường xuất khẩu gạo.

Khuyến cáo, doanh nghiệp Việt Nam năm 2025 cần xây dựng riêng cho mình sản phẩm không những đủ về lượng mà phải đủ về “chất” để khẳng định thương hiệu, phát triển bền vững. Nắm bắt cơ hội, nhận định thị trường để đưa ra quyết định mang tính chiến lược.

Dẫn chứng cho thấy, doanh nghiệp gạo của Việt Nam đã xây dựng được thương hiệu, chỗ đứng trên thị trường quốc tế. Có thể thấy, gạo ST25 của Anh hùng lao động Hồ Quang Cua đã giành danh hiệu “Gạo ngon nhất thế giới”, là niềm tự hào cho nông dân. Đây là minh chứng cho việc xây dựng thương hiệu gạo của Việt Nam để nâng cao giá trị và vị thế cạnh tranh trên thị trường lúa gạo.

Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh Sóc Trăng, TS Trần Khắc Tâm cho biết, gạo cao cấp và gạo thơm hiện đang chiếm khoảng 50% phân khúc gạo xuất khẩu Việt Nam. Trong nhiều năm nay, định hướng được ngành lúa gạo đề ra với mục tiêu không chạy theo số lượng mà tập trung vào chất lượng. Chúng ta vẫn đang thiếu vắng các thương hiệu gạo Việt trên kệ bán lẻ thế giới.

Theo phân tích của TS Trần Khắc Tâm, để duy trì được cạnh tranh, Việt Nam cần nâng diện tích sản xuất lúa chất lượng, xây dựng hình ảnh thương hiệu gạo Việt. Chú trọng phát triển vùng trồng và vùng nguyên liệu lớn được canh tác theo tiêu chuẩn cao, sản xuất khép kín từ cánh đồng đến bàn ăn…

Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) cho biết, Việt Nam đang cần hoạch định sản xuất gạo thơm, gạo chất lượng cao, giảm dần gạo cấp thấp. Hiện tại, Việt Nam đang còn nhập khẩu gạo giá rẻ từ Ấn Độ, Pakistan và Campuchia… để phục vụ chế biến và tiêu dùng cho phân khúc bình dân.

Bên cạnh sự nỗ lực của doanh nghiệp, nông dân, Chính phủ, Bộ Công Thương, Hiệp định Thương mại tự do (FTA), phòng vệ thương mại, ngân hàng… sẽ là hành lang hỗ trợ đắc lực cho việc nâng cao chất lượng gạo, tạo thế cạnh tranh, chiếm lĩnh thị trường xuất khẩu thời gian sắp tới.