Ngày 6 tháng 11, khi ông Donald Trump đắc cử tổng thống thứ 47 của Mỹ, giá cà phê đã tăng nhanh một cách lạ lùng. Giá sàn kỳ hạn Robusta cơ sở tháng 1-2025 từ đáy 4.241 USD/tấn nhảy lên 4.868 và đóng cửa tại 4.773 USD/tấn, tăng 532 USD, còn sàn Arabica cơ sở tháng 3-2025 bùng mạnh hơn từ 243,50 cts/lb lên 285,60 và đóng cửa tại 283,30 cts/lb, tăng 39,80 cts/lb, tương đương với 877,43 USD/tấn.

Nhờ vậy, giá cà phê nguyên liệu trên thị trường trong nước chưa kịp mất cột mốc 100 triệu đồng thì đã quay lại trên 110 triệu đồng/tấn.

Bức tranh thị trường kỳ hạn nông sản có cả màu sáng và tối

Nếu như nhìn các sàn kỳ hạn nông sản với tư cách là các sàn giao dịch phái sinh, giới kinh doanh đang mang trong mình tâm lý đầy nghi hoặc.

Lướt qua các sàn ngũ cốc, chỉ trừ lúa gạo có hiệu suất kinh doanh tăng sau ngày bầu cử tại Mỹ, còn lại các sàn ngũ cốc khác mà Mỹ có thế mạnh xuất khẩu đều giảm xuống dù vẫn còn lợi suất âm từ đầu năm đến nay. Hoàn toàn ngược lại với các sàn cà phê và ca cao, tất cả các sàn này đều tăng cực nhanh, nhất là tuần giao dịch tính đến hết ngày 15 tháng 11.

Có người cho rằng nhiều sàn ngũ cốc Mỹ tạm thời dìm mình xuống trước ngày tổng thống đắc cử nhậm chức vào ngày 20 tháng 1 năm 2025 bởi lo ngại về một cuộc chiến tranh thương mại mới giữa Mỹ và Trung Quốc. Tâm lý cẩn thận này là vô cùng dễ hiểu bởi ông Donald Trump đã từng tuyên bố sẽ áp thuế nhập khẩu hàng từ Trung Quốc lên đến 60% và các quốc gia khác với 20%. Nhiều tin đồn cho rằng trả đũa đầu tiên của đối phương từ Đông Á là đánh thuế nhập khẩu lên hàng nông sản tại Mỹ. Hầu hết các hợp đồng mua bán ngũ cốc mới cho năm 2025 giữa Trung Quốc với Mỹ đang tạm thời bị ngưng trệ.

Nếu xem các sàn kỳ hạn phái sinh là những sàn giao dịch tài chính liên thông vốn như các bình thông nhau, riêng về phần này, các sàn cà phê và ca cao đang được hưởng lợi, thêm vào đó là khi giá vàng cơ sở giao dịch tháng 1-2025 suy sụp từ đỉnh 2.783,20 USD/ounce vào đầu tháng 11 xuống đóng cửa ngày 17 tháng 11 tại 2.582,10 USD/ounce, giảm hơn 200 USD trong vòng hơn 2 tuần giao dịch.

Có thể thấy, giá cà phê đang được hưởng lợi từ nhiều phía, chủ yếu là do các quỹ đầu tư tài chính thanh lý bán các hợp đồng từ các sàn kỳ hạn khác chuyển vốn qua cà phê.

Cán cân cung - cầu cà phê ổn định

Theo báo cáo mới nhất từ tháng 10 của Tổ chức Cà phê thế giới (ICO), thế giới vẫn có đủ cà phê cho tiêu thụ với tổng sản lượng là 178 triệu bao và tổng lượng tiêu thụ chừng 177 triệu bao 60 kg. ICO còn cho biết, xuất khẩu cà phê hạt toàn cầu trong cả niên vụ 2023 - 2024 đạt 123,75 triệu bao. Con số này đã tăng 11,8% so với năm trước là 110,72 triệu bao. Đây cũng là niên vụ có mức tăng cao kỷ lục với 13,02 triệu bao, cao hơn cả niên vụ 1995 - 1996 bấy giờ chỉ tăng 9,27 triệu bao so với năm trước đó.

Tính riêng theo từng chủng loại xuất khẩu, Arabica chế biến khô Brazil trong niên vụ vừa qua đạt 41,89 triệu bao, tăng 22,6%, Arabica chế biến ướt Colombia đạt 12,22 triệu bao, tăng 14,3%, và Robusta đạt 46,58 triệu bao, tăng 6,2% so với niên vụ 2022-2023 trước đó. Phần Robusta từ Việt Nam chỉ đạt 23,19 triệu bao, con số này đã giảm gần 3 triệu bao, nhưng lại được Brazil bù với xuất khẩu loại này đạt đến 9,02 triệu bao, tăng 3,2 lần so với năm ngoái.

Các con số xuất khẩu toàn cầu đều ghi nhận tăng mạnh, chỉ số đồng đô la Mỹ cũng tăng nhanh lên mức cao nhất tính từ một năm qua, có lúc lên mức 106,99 điểm. Đồng nội tệ của hai quốc gia xuất khẩu hàng đầu thế giới là Brazil và Việt Nam có yếu đi do đồng đô la Mỹ quá mạnh, tác động của hai yếu tố tiền tệ này thường kích giới kinh doanh bán ra mạnh trên cả thị trường kỳ hạn lẫn xuất khẩu. Tuy nhiên, các sàn cà phê và ca cao vừa qua lại phản ứng ngược lại, giới đầu tư tài chính đã sẵn sàng dẹp đi tất cả để đặt cược mua mạnh trên các sàn này.

Nhiều người trên thị trường cà phê đang nghi rằng đợt tăng hiện tại là bởi các quỹ đầu tư chuyển vốn vào các sàn cà phê và ca cao để trú ẩn tạm thời. Một khi chính quyền mới của Mỹ có chính sách rõ ràng hơn, họ lại chỉnh hướng cược nên thị trường cà phê hiện đang tăng nhưng chưa mấy chắc chắn, làm người kinh doanh không khỏi hồi hộp.

Lý do giá tăng?

Luật của châu Âu về chống phá rừng (EUDR) đã làm giá hai sàn cà phê kỳ hạn rớt thảm khi có tin Nghị viện EU hoãn ngày thực hiện (cũ) là ngày 31 tháng 12 năm 2024. Theo đó, luật quy định cấm mua bán sản vật có nguồn gốc gây suy thoái rừng. Thật vậy, tin rằng ngày áp dụng vào cuối năm 2024, rất nhiều doanh nghiệp nhập khẩu đã vội mua nhanh mua nhiều cà phê để kéo hàng về, tránh các thủ tục theo luật. Tuy nhiên, tin đồn hoãn áp dụng lan ra, hiện tượng xảy ra trên thị trường là hàng “dội chợ”. Giá sàn Robusta London đang từ trên đỉnh 5.280 USD/tấn vào ngày 26 tháng 9 năm 2024 về chạm đáy 4.241 USD. Nhưng cũng từ đây, giá kỳ hạn Robusta lại phóng ngược lên.

Đến nay, EUDR vẫn giữ nguyên các quy định, nhưng lùi ngày áp dụng lại từ 1 năm đến 1 năm rưỡi tùy theo tầm cỡ của doanh nghiệp, trong đó công ty nhỏ và siêu nhỏ bắt buộc thực hiện vào ngày 1 tháng 7 năm 2026, theo kết quả được phê chuẩn hôm 14 tháng 11 của Nghị viện EU.

Tại sao việc hoãn này lại có thể là nguyên nhân khiến cho giá cà phê đi lên? Hoãn ngày thi hành luật EUDR nên được hiểu rằng giới chức EU đã biết một số quốc gia xuất khẩu cà phê gặp khó khăn trong việc thực hiện, không chỉ xuất phát từ lý do chưa chuẩn bị đủ cho cơ sở hạ tầng mà còn nhiều yếu tố khác như e ngại của một số chính phủ về việc để lộ bí mật quốc phòng khi truy xuất nguồn gốc hay hệ thống quản lý rời rạc, không đồng lòng như một trong “hệ thống chính trị” của các quốc gia ấy.

Có thể đến vài năm sau, các quốc gia này có thể vẫn chưa sẵn sàng “tuân phục” theo luật EUDR. Vì vậy, tại nhiều vùng sâu vùng xa tại Indonesia hay Brazil, kể cả nhiều quốc gia tại châu Phi, hàng cà phê cũng không thể tiêu thụ tại châu Âu bởi các thủ tục và yêu cầu cần thiết.

Đối với thị trường nguyên liệu Việt Nam, cứ mỗi khi giá tăng lại xuất hiện nhiều tin đồn mang tính đầu cơ thực sự. Giá càng tăng, hàng ra thị trường càng ít, chất lượng cũng không được đảm bảo. Điều này cho thấy ta đã tự mình từ chối vai trò cung cấp nòng cốt đối với một quốc gia xuất khẩu hàng hóa và chính mình cũng làm bạn hàng xa lánh dần khỏi mặt hàng đang cần thị trường.

>>>Tham khảo thêm:

Giá cà phê trực tuyến cập nhật realtime.

Giá cà phê hôm nay các tỉnh thành trong nước.

Sàn giao dịch cà phê là gì?

Mã giao dịch cà phê là gì?

Tìm hiểu cách mở tài khoản giao dịch cà phê trực tuyến?

Hướng dẫn cách giao dịch phái sinh cà phê.

Hàng hóa phái sinh là gì? Thị trường hàng hóa hoạt động như thế nào?